Systemic Ritual®

In 1986-87 studeerde ik af in de beeldende vakken aan de NLO, de nieuwe lerarenopleiding. Voor mijn afstudeerproject maakte ik een jaar lang sjamaankostuums, geïnspireerd op mijn eigen dromen en oude foto’s van Siberische sjamanen. Na mijn afstuderen woonde ik van 1988-1991 in Finland, waar ik les gaf op verschillende design-instituten en kunstacademies. Terug in Nederland besloot ik, na een jaar les te hebben gegeven op de Vrije Hogeschool, om me geheel te wijden aan het geven van groepen over sjamanisme. Ik heb nooit meer voor de klas gestaan, behalve incidenteel als gastdocent op de Rietveld Academie of in het kunstonderwijs in het buitenland. De aandacht die op de lerarenopleiding aan didactiek werd besteed, is me echter nog altijd tot steun bij elke groep die ik geef.

Dans

 

Ivana Caprolli

Ivana Caprioli

Sinds mijn afstuderen in 1987 gaf ik al cursussen sjamanisme, en al voor mijn terugkomst naar Nederland in 1991 werkte ik daarnaast als gastdocent op centrum de Elfenbank, o.a. in de eerste sjamanistische jaartraining die in Nederland gegeven werd – een initiatief van Roelien de Lange. Op de Elfenbank leerde ik Ivana Caprioli kennen, en samen met haar begon ik in het begin van jaren negentig de eerste van onze eigen serie jaartrainingen sjamanisme in Nederland. Ivana en ik bedachten steeds weer nieuwe oefeningen en rituelen, die vooral geïnspireerd waren op wat we in dromen en trance-reizen leerden en meemaakten.

Wallace Back Elk

Wallace Back Elk

Ailo Gaup

Ailo Gaup

Onze focus lag deels op trancereizen, maar vooral op rituelen op het wiel van de vier richtingen. Beide hadden we ondertussen onze eigen sjamanistische leraren. Voor mij waren in die tijd vooral Ailo Gaup en Wallace Black Elk belangrijk. Terwijl ik samen met Ivana de Nederlandse groepen gaf, begeleidde ik op mijzelf jaargroepen in Frankrijk en gaf als gastdocent regelmatig les in andere landen. Vanaf 1997 startten Ivana Caprioli en ik geen gezamenlijke nieuwe jaargroepen meer en ging ik ook in Nederland zelfstandig jaargroepen geven.

In 1998 leerde ik de familieopstellingen kennen. Deze methode werd door Bert Hellinger ontwikkeld. Hij baseerde zich, naast zijn eigen inzichten, ook op elementen uit diverse andere therapeutische werkvormen. Het gebruik van representanten voor familieleden was bijvoorbeeld al bekend geworden door Virginia Satir’s familiesculpturen, en het gebruik van de ‘healing sentences’ (de door de begeleider aangereikte zinnen die de balans in een familiesysteem versterken) leerde Bert Hellinger kennen bij Eric Berne’s transactionele analyse (Hellinger – Ein langer Weg, p. 61). Bert Hellinger’s meest belangrijke eigen bijdrage aan deze mix van elementen, bestond uit zijn theorie over de dynamiek van toebehoren en de loyaliteit aan familie en groepen.

Beelden van de Ziel

Beelden van de Ziel

Onder de indruk van de krachtige werking van de opstellingen nam ik deel aan veel seminars. De overeenkomsten en verschillen tussen opstellingen en sjamanisme fascineerden me, en ik deelde mijn observaties hierover met Bert Hellinger in een serie brieven. Deze brieven vormden later de basis voor het boek ‘Beelden van de Ziel’, dat in 2001 verscheen en inmiddels in tien talen beschikbaar is. Toen het boek verscheen, begon Bert Hellinger zelf de klassieke familieopstellingen los te laten om andere werkvormen te ontwikkelen. Toentertijd was dat de ‘movements of the soul’: een opstellingsvorm waarbij de representant veel vrijheid krijgt en de facilitator weinig directe interventies doet. Geleidelijk aan kwam er een einde aan de professionele uitwisseling tussen Bert Hellinger en mij, onder andere omdat vanuit mijn perspectief vooral de oudere stijl van opstellingen werk geschikt was om met sjamanisme te combineren.

Beelden van de ziel’ en de steun van Bert Hellinger voor mijn werk deden vele nieuwe deuren openen, en al snel gaf ik jaarlijks gemiddeld zo’n dertig groepen in tien verschillende landen. In het begin begeleidde ik in die groepen een deel van de opstellingen op de klassieke manier, maar tegelijkertijd maakte ik allerlei verschillende combinaties van aspecten van klassieke familieopstellingen en elementen van sjamanistische rituelen. Zo ontstond langzaam maar zeker een nieuwe werkvorm, Systemic Ritual®.

Systemic Ritual® is niet hetzelfde als familieopstellingen of sjamanisme, en in zekere zin is het zelfs geen combinatie van die twee meer omdat het een eigen vorm, karakter en dynamiek heeft gekregen. In Systemic Ritual® is de invloed van familieopstellingen nog duidelijke zichtbaar in het gebruik van de representatie methode en het uitspreken van de healing sentences. De sjamanistische wortels van de methode zijn te herkennen in het geluid van de trommel, het gebed en het gebruik van vaste plattegronden als richtlijn voor een ritueel. Er is ook een Joods element in Systemic Ritual® terug te vinden. Net als sommige sjamanistische tradities, gaat het mystieke Jodendom ervan uit dat een menselijk wezen meerdere zielen heeft en elk van die zielen zijn/haar eigen karakteristieken en geschiedenis heeft: in Systemic Ritual® worden er regelmatig representanten opgesteld voor de verschillende zielen. Daarnaast zing ik zing vaak woordloze melodieën in de stijl van de chassidische traditie. Ik leer veel van deze melodieën op onorthodoxe wijze: ik hoor ze in mijn dromen terwijl ik slaap.

In Systemic Ritual® doen er gewoonlijk meer representanten mee dan in een familieopstelling, zo staan er bijvoorbeeld regelmatig grote groepen of cirkels van voorouders opgesteld. De nadruk ligt meestal niet op de precieze details van een familieverhaal maar op de essentie en de archaïsche vorm ervan. Dit versterkt voor alle deelnemers in de groep de persoonlijke verbinding met het ritueel. Het is gebleken dat Systemic Ritual® een effectieve methode is om voor minderheden en specifieke doelgroepen met collectieve thema’s te werken, zoals bijvoorbeeld de effecten van oorlog, vervolging en gedwongen migratie, ook als dit soort dingen binnen die groep gewoonlijk moeilijk bespreekbaar zijn.

Altar cloth - 14 stones

Jarenlang beschreef ik mijn werk meestal als ‘opstellingen en sjamanisme’, maar die vlag dekte de lading steeds minder omdat het uiteindelijk een geheel zelfstandige werkvorm betrof. Ik was een van de allereersten maar inmiddels zijn er velen die hun eigen combinaties van opstellingen en sjamanisme hebben gemaakt, en elk doet dat op zijn/haar eigen manier. Zo zijn er heel wat verschillende werkvormen ontwikkeld die elk hun eigen kwaliteiten en mogelijkheden hebben, en allemaal vallen ze onder de noemer ‘opstellingen en sjamanisme’. Ik wilde mijn werk een duidelijke herkenbare eigen naam geven, en zo begon ik het Systemic Ritual® te noemen. Systemic Ritual® heeft in honderden groepen zijn uiteindelijke specifieke vorm gekregen en er ligt een specifieke theoretische visie aan ten grondslag die het mogelijk maakt het werk volgens bepaalde richtlijnen steeds opnieuw aan de omstandigheden aan te passen en zo verder te ontwikkelen. Om de kwaliteit van deze specifieke manier van werken te kunnen bewaken, heb ik de naam Systemic Ritual® met een handelsmerk beschermd. Alleen iemand die de acht modules van mijn Systemic Ritual® Training heeft gevolgd en door mijzelf is opgeleid mag de naam Systemic Ritual® gebruiken. De naam staat op die manier voor een specifieke werkvorm en een bepaalde kwaliteit garant.